• Cultuur en internationalisering in de provincie

    Cultuur en internationalisering in de provincie

    21 februari 2019
    De conferentie Cultuur werkt voor de provincie ging over de kansen die cultuur biedt voor de regio’s. Bijvoorbeeld op het gebied van internationalisering.

    Op donderdag 14 februari nam Frank Kimenai van de Creative Europe Desk deel aan de door Kunsten 92 georganiseerde conferentie Cultuur werkt voor de provincie. Deze stond in het teken van de kansen die cultuur biedt voor de diverse regio’s in Nederland buiten de randstad, bijvoorbeeld op het gebied van toerisme, economische ontwikkeling, sociaal maatschappelijke vraagstukken en natuurlijk internationalisering. Actuele materie, gezien het feit dat deze regio’s op dit moment hun culturele regioprofielen naar het ministerie van OC&W hebben opgestuurd ter voorbereiding op de nieuwe kunstenplanperiode en de Provinciale Statenverkiezingen. 

    Cultuur met de blik op Europa
    De dag begon met een inspirerende openingslezing door rijksbouwmeester Floris Alkemade over de grote ruimtelijke opgaven in Nederland van dit moment en het culturele perspectief daarin. Daarna werden de aanwezigen onderverdeeld in vijf deelsessies die focusten op de verschillende onderwerpen die spelen in de regio. Frank Kimenai nam deel aan de deelsessie Cultuur met de blik op Europa, waar hij samen met Marjolein Cremer van de European Cultural Foundation een korte presentatie gaf over de verschillende mogelijkheden voor Europese cultuursubsidies. 

    Aanbevelingen voor provincie
    Er ontstond al snel een levendige discussie over de verantwoordelijkheden en ambities die provincies hebben met betrekking tot internationalisering in het algemeen, en de kansen in Europa in het bijzonder. Hieruit volgden een aantal aanbevelingen:

    - Zorg voor een stevige, goed gefundeerde culturele infrastructuur, inclusief fair practice code
    - Formuleer, vanwege het belang van de verbinding tussen regio/provincie en Europa, een Europese agenda op alle niveaus
    - Maak cultuur (kunst en erfgoed) een integraal onderdeel van deze agenda
    - Laat je daarbij inspireren door het Noord-Brabantse model

    Meer weten? Lees hier het verslag van de hele conferentie. 

    Kunsten '92
  • Report on fair international cultural cooperation

    Photo by Chouaib Brik for Unsplash

    Report on fair international cultural cooperation

    21 februari 2019
    DutchCulture gathered 40 international experts in Amsterdam to discuss values and practicalities of fair(er) international cultural cooperation.
    By Maarten Bul


    This closed meeting at Broedplaats Lely in Amsterdam followed the publication of the toolkit Beyond Curiosity and Desire: Towards Fairer International Collaborations in the Arts earlier in 2018, by IETM with On the Move and DutchCulture, focused on issues influencing expectations and engagement in international and intercultural activities.

    As a next step in addressing the points raised by the toolkit, the meeting aimed at offering an opportunity for funders and institutions to discuss and exchange their perspectives, as well as develop shared intelligence to move forward in embedding such practices in our respective organisations and ways of working. The focus of this meeting were the conventions and practical issues in funding international activities, which can be summed up as follows:

    Mutual understanding
    - We acknowledge the overall context is unequal, making international cultural cooperation unequal a priori.
    - We strive for transparency and sustainability to resolve unfair and unequal cooperation.
    - Feedback needs to be cherished and serves funding organisations to create a flexible architecture.
    - We work with each other rather than for each other.
    - We need a humble attitude at the core of developing fair programs, funding and collaborations.

    Practical recommendations
    - Set the example – be an inclusive and reflective organisation. Practice what you preach.
    - Be flexible – there is no one-size-fits-all in funding and international cooperation.
    - Reach out – proactively cater to audiences that normally might not apply.
    - Give true agency - trust those you collaborate with.
    - Evaluate in honesty – do not predetermine the results.
    - Be aware of language – be more inclusive in your communication.
    - Include politics - rules and regulations curb fairness. 

    As DutchCulture we will continue to work on understanding fair international cultural cooperation and create tools to distribute shared intelligence and ways of implementing practical frameworks. The gathering in 2018 functions as a blueprint to organise follow ups and discuss the topic with a range of professionals with different perspectives. This way we hope to identify universal values and conflicting perspectives in order to address those in detail.

    In 2019 we will organise a new day to contemplate issues involving shared heritage.

    The full report can be downloaded on the left side of this page.

    Read more about the toolkit 


  • Issuing visas and issues with visas

    Beeld: NOS

    Issuing visas and issues with visas

    19 februari 2019
    In the process of applying for a visa to enter the Schengen zone, artists encounter all kinds of difficulties. How come, and what are the consequences?
    By Michiel van der Padt


    International travel is bread and butter to many artists, makers and creatives around the world. Packing their bags upon invitation of a wide variety of cultural institutions, they very often travel to countries in the Schengen zone such as the Netherlands. One of the many services provided by DutchCulture’s Mobility Infopoint is supporting individual artists and cultural institutions in the often complex procedures of obtaining a visa for this region. 

    Many foreign artists or ensembles and their Dutch peers seem to struggle in this process. Illustrative of the dire consequences that some may face is the story of three young Moroccan dancers who were invited by Parktheater Eindhoven to participate in a dance battle. Even though their visas and their travel documents were all arranged and accounted for, they were - among other things - not deemed to have sufficient financial means to stay in the Netherlands. As a result, they were arrested and held in a detention centre for several days before being sent back to Morocco. In the long run, the effects of a visa rejection can also be significant. Regardless of the grounds of rejection, a failed visa application in the past can impede the chances of a future application considerably, if not render it impossible. 

    Burdens of proof
    The process may involve complex and irksome procedures in which artists have to prove their willingness to return to their home country after their visit. In many cases, a salary slip or an official statement issued by an employer is formally required. But evidently, most artists do not work for one employer and neither do they have a regular salary. In those cases, an official invitation sent by a hosting partner institution does not suffice. Even the most renowned international artists may get an unexpected refusal of their visa application, even if they have been granted a visa before or if they are visiting upon invitation. This calls for the need to fine-tune official procedures more closely to the case-specific circumstances of travelling cultural professionals. 

    If we are truly striving for more and better international cooperation at DutchCulture, this is an essential subject. How can we speak of international exchange when a significant portion of international artists globally can hardly travel across their own borders? 

    Read more in this NOS article by Sheily Balhaj or listen to the broadcast by Nieuws en Co (Radio 1) to hear Michiel van der Padt talk about the topic in person. (Both in Dutch) 

  • A seat at the table for culture

    Foto: Quinda Verheul

    A seat at the table for culture

    11 februari 2019
    Joining forces with the neighbours of deBuren, DutchCulture organised a conference in Antwerp about the potential of arts and creatives in the city.
    By Lisa Grob


    The city
    The key question to be answered during the conference was to what extent the arts and culture can be a contributing factor to a livable city. Both in the Netherlands and in Flanders, ‘the city’ as a concept of study has become an important focus when it comes to issues such as diversity, social engagement and access to cultural knowledge and institutions. The “Commissie Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (CVN)”, a Flemish-Dutch group of civil servants and cultural professionals, took the initiative for this conference.

    Bursting bubbles     
    DutchCulture and deBuren asked ‘city-makers’ Floor Ziegler (NL) and Reinhard Deman (FL) to do field research in both a Dutch and a Flemish city. A city maker is somebody who connects groups within his local urban environment; connecting citizens to councillors to put it simply. In doing so, he ensures that people with diverging perspectives have the opportunity to hear each other. The goal? Letting people step out of their bubbles. Because if everyone is aware of each other’s ideas, we will be better equipped to create a vital and attractive city.

    Arts and culture in society     
    The research team went in to ask questions, dividing their attention between three thematic strands: gentrification, inclusion & diversity, and the potential societal role that art and culture can play. They chose to investigate those areas where the process of gentrification is creeping in, in Rotterdam-South (Charlois and Afrikaanderwijk) and in Antwerp (Berchem, Borgerhout and ‘t Eilandje). In these places, they discussed a variety of issues with local residents and artists, with initiators of neighbourhood projects such as the Afrikaanderwijk Coöperatie or De Winkelhaak and with city council officials or with staff members of cultural institutions.

    The “Interspace”    
    From the policy-level down to the grassroots citizen, a great variety of strands within society was represented in this so-called “Interspace” (Tussenruimte). It forms a symbolic and physical space for conversation and discussion where connections are made, albeit sometimes through confrontation and friction. Spaces such as these were created in some of the cities’ grassroots centres; 't O-tje and Paviljoen aan het Water in Rotterdam or Studio Start in Antwerp. The common denominator of these locations is that they are set up and owned by local residents. They proved to be a great incubator for new ideas; drawing from the brainstorms and conversations taking place in those spaces, the research team formulated a document titled “10 signposts for the Interspace” (10 Wegwijzers voor de Tussenruimte). As the name suggests, it features ten guidelines that policymakers, institutions and creatives can follow when aiming to define their own societal role more sharply. 

    The interspaces identified in Rotterdam and Antwerp and the ten Signposts were the starting point for the conference taking place November 5 2018, in Stormkop, Antwerp. Major Flemish and Dutch cultural institutions were represented, along with fellow city makers, artists and policymakers. Even the ministers of Culture of both countries, Ingrid van Engelshoven (NL) and Sven Gatz (FL), came to draw inspiration. 

    Network analysis and national suits     
    The plenary morning session started with a presentation on the cultural sectors of Flanders and the Netherlands and the degree to which they are strongly intertwined. DutchCulture demonstrated the common Flemish-Dutch theatre network by using data from the databases Buitengaats (NL) and Kunstenpunt (FL). Thus far, network analysis is not frequently used for the purposes of conducting research in the cultural sector, but the approach has brought significant and interesting results. One of the things that stood out is the lack of sharply delineated boundaries between the Netherlands and Flanders when it comes to artistic collaboration. Theatres, collectives and makers find each other very easily and frequently. Yet, another finding shows that when funding becomes a factor, both makers and institutions need to follow a national suit. The theatre field struggles to cope with a so-called ‘subsidy barrier’ when it comes to cross-border collaboration.  

    Similarities and differences    
    Judging from the presentation of city makers Floor Ziegler and Reinhard Deman, the similarities between Flemish and Dutch professionals outnumbered the differences. The difficulties encountered by both are largely comparable, too. What is striking here is that many of the differences play out at policy level. An interesting example is the human resources policy of the city-financed cultural centres in Flanders. They employ civil servants and therefore are not really able to diversify their workforce themselves, even if there is widespread agreement that a more diverse cultural offering can only come to fruition with a staffing that represents the many groups present within the city. Although this particular case seems to be less of a Dutch problem, cultural institutions in the Netherlands do experience the consequences of top-down policies. Subsidies contingent on the total number of visitors, diversity quotas and the focus on outreach are among a few that are starting to show a tightening grip on institutions in the field and do not seldom backfire. 

    An often-heard call for an increased estimation of the capacity of the institutions could be heard after lunch. The guests went on to deliberate and discuss in smaller constellations in the afternoon, with the aim of contributing to an eleventh signpost. The key message was that governmental bodies should confide more in the expertise of those working in the cultural sector. The desire to remove constringent frameworks and to create more room for transdisciplinary work was strongly voiced. And this does not stay limited to the cultural sector; municipal authorities themselves will benefit from crossovers between various sectors. 

    Arts, culture and policy    
    Culture - in the widest sense of the word - ultimately forms the cement between people in society. Imagine a society without its music, its community centres, its museums and its dance schools and there is not a lot of room left for shared experiences. The arts and culture, as a policy terrain, should therefore be an integral part of decision-making. Only then can it harness a positive impact on other domains such as healthcare, the local economy, housing and urban development. Think of maintaining a social mix in neighborhoods with “broedplaatsen” (creative incubators) and a diverse supply of housing, or stimulating artists to counter loneliness through artistic interventions in neighborhoods. These are among the many ways that the arts and culture may contribute to the health and liveability of the city. 

    Read this article in Dutch

    Watch the video of 'The interspace' to find out more on the views, visions and ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist we gathered during the research days (Dutch)


    Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (CVN)
  • Clone of Video: ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist in the cities of Antwerp and Rotterdam

    Clone of Video: ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist in the cities of Antwerp and Rotterdam

    7 februari 2019
    Belgium and the Netherlands joined forces in 2018 for a field research into the possible contributions that arts & culture can make to city communities.

    The research team consisted of DutchCulture (Amsterdam), deBuren (Brussels) and 'city developers' Floor Ziegler (Stadsmakerscentrum, Amsterdam) and Reinhard Deman (Flanders). During the summer they went to Antwerp and Rotterdam, visiting neighbourhoods that are undergoing gentrification and investigating differences and similarities between the two cities across the Dutch-Flemish border. 

    the impact and value arts & culture can have on creating a liveable city

    The team brought together artists, citizens, cultural institutions and policy makers to discuss the societal function of the arts, and the impact and value arts & culture can have on creating a liveable city.
    Watch the video below to find out the views, visions and ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist we gathered during the research days. 

    Read our resume of the day (Dutch)

    De Tussenruimte (Dutch)
    Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (CVN)
  • Video: ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist in the cities of Antwerp and Rotterdam

    Rotterdam poet Wessel Klootwijk at the international conference in Antwerp on the power of art and creatives in city communities. Foto: Quinda Verheul

    Video: ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist in the cities of Antwerp and Rotterdam

    7 februari 2019
    Belgium and the Netherlands joined forces in 2018 for a field research into the possible contributions that arts & culture can make to city communities.
    By Lisa Grob


    The research team consisted of DutchCulture (Amsterdam), deBuren (Brussels) and 'city developers' Floor Ziegler (Stadsmakerscentrum, Amsterdam) and Reinhard Deman (Flanders). During the summer they went to Antwerp and Rotterdam, visiting neighbourhoods that are undergoing gentrification and investigating differences and similarities between the two cities across the Dutch-Flemish border. 
    The team brought together artists, citizens, cultural institutions and policy makers to discuss the societal function of the arts, and the impact and value arts & culture can have on creating a liveable city.
    Watch the video below to find out the views, visions and ideas on gentrification, inclusion and the citizen-artist we gathered during the research days. 

    Watch the video of De Tussenruimte (Dutch)

    Read our resume of the day (Dutch)


    Cultureel Verdrag Vlaanderen-Nederland (CVN)
  • International cultural professionals working in the Netherlands: share your experience

    Vincent van Gogh. Painter on the Road to Tarascon. Reproduction. Wikimedia Commons.

    International cultural professionals working in the Netherlands: share your experience

    4 februari 2019
    Are you an international artist working in the Netherlands? Please fill in our survey and share your experiences in living and working here.

    As an artist or cultural professional working in the Netherlands, did you encounter difficulties such as finding adequate housing and work opportunities or applying for a residence permit? DutchCulture, together with Gemeente Amsterdam, are conducting a research in order to get a clear picture of the barriers and obstacles faced by international artists and cultural professionals in the Netherlands.

    In order to get a better impression of the current barriers experienced by international artists and cultural professionals working in the Netherlands, the City of Amsterdam and DutchCulture, centre for international cultural cooperation, have decided to conduct a research among  the international artistic community.  With this survey we hope to identify the most common and problematic barriers experienced by international artists and creatives in The Netherlands.

    The results of this survey are intended to spark a conversation between peers (artists and creatives), stakeholders (cultural organisations, expat centres, universities and artist residencies) and policy makers (both national and local governments and funding bodies) to formulate possible actions to relieve the barriers experienced by international artists artists and cultural professionals.

    You can contribute by kindly filling in the survey through the link below:


  • Trend: The growing volume of cultural exchange between the Netherlands and Egypt

    Tom Jaspers, Dutch Master student theatre music direction, and his Egyptian colleagues working on a performance

    Trend: The growing volume of cultural exchange between the Netherlands and Egypt

    4 februari 2019
    In 2018, the amount of Dutch cultural activities in Egypt increased sharply. How come? And who are the artists that travelled to a country unknown to them?
    By Wladimir Riphagen


    Amsterdam-based Cascoland connected with a partner in Egypt last October by giving a workshop at Mahatat, an organization specialized in artistic interventions in public spaces. Cascoland is a network of artists that aims to contribute to a more sustainable society through small-scale interventions and innovations. Among other things, they developed the Gascoland BreadDigester: an oven fuelled by biogas made of wasted bread meant for neighbourhood cooking. In Egypt, they challenged Mahatat’s artists to perform on the streets of Cairo, a form of cultural expression that usually takes place behind closed doors.

    The invitation
    This particular connection did not come out of nowhere. Mahatat founder Heba el Sheikh visited the Netherlands in the theme of a visitors programme produced by DutchCulture. Among other places, she visited Cascoland and noticed similarities with her own way of working in Egypt. She proceeded to invite the Amsterdammers to come and pay a visit to Cairo. Mahatat’s project involving the workshop was realized with the financial aid of the Dutch embassy in Egypt and it allowed for a Dutch professional to be invited.  

    Positive boost
    The opportunity for Egyptian artists to access knowledge and networks in the Netherlands and to be able to invite a newly made connection provide a definite benefit. Funding opportunities such as these are a direct result of the Dutch international cultural policy, in which Egypt is a focal country. The policy seems to bear its fruits, as ever more collaborations between Dutch and Egyptian artistic professionals are made these days. An obvious boost to the creative sectors of both countries: Dutch artists gain valuable experience abroad and share insights with peers from different cultures, while at the same time, the programmes contribute to the vitality of the Egyptian cultural sector.  

    The aftermath of the visit illustrates the positive reception of the project. For Cascoland, it kick-started the development of new plans. While in Egypt, they connected with the organisation Megawra, who also employ innovative and social methods to tackle issues in public space. For example, Megawra once creatively used a surplus in the body of groundwater to create a small park. “When we were checking out what kind of work they did, we saw so many similarities with what we do that we thought to ourselves: we’ve got to act on this somehow,” says Judith Leijdekkers of Cascoland. She is currently working hard to develop the plans to go back to Cairo next year for a joint project. “We want to spend at least three weeks there and stay somewhere in the middle city. That’s what’s necessary to get an impression of what we can achieve together.”

    In September last year, the Egyptian dramatist Beshoy Adel came to visit the Netherlands in search of a partner to team up with. The Dutch embassy in Cairo funded his project, a set of five theatre plays in Upper Egypt. During his visit to the Netherlands, Beshoy made acquaintance with Master student theatre music direction Tom Jaspers, who was keen to come to Egypt. Adel decided to invite him and within two months, Tom found himself on a plane to Cairo. “Initially I was slightly worried about safety issues, as I read that there had been a violent attack in Minya, the place I was travelling to,” says Jaspers. Fortunately, his worries were not warranted. He was picked-up from Cairo to Minya by Beshoy personally and upon arrival enjoyed the comfort of the presence of a large group of actors, directors and writers. It was a familiar and comfortable artistic atmosphere he found himself in.

    Still, Jaspers had to get accustomed to working in a different way to what he would normally do. “I’m used to judge acting by the way the text is spoken. I don’t speak any Arabic, so that didn’t quite do the trick,” Jaspers explains. He decided to take a different approach. “I started focusing on the staging and the decor, so as to make it capture the imagination. That way I could make sense of the play just by observing and watching closely what was happening in each scene, without actually understanding any of the words.” In turn, the Egyptian actors and participants were quite new to this focus on staging. There were some raised eyebrows upon Jaspers’ suggestion to replace a traditional staging combination of a small painting, a window and a table with an enormous pile of chairs, but in the end the show went on.

    Learning from each other
    The examples described above illustrate that the stimulation of new connections between Dutch and Egyptian artists is an important factor behind the overall increase in cultural activity. Often it does not remain limited to a single activity or project. Just like the artists over at Cascoland, Tom Jaspers aims to return: “Working with youths who are excited about you for just being there is such a source of energy.” That didn’t mean that anything that Jaspers proposed would go down easily with those same youths. When he suggested a minor change in the direction of a classic Egyptian play, it was laughed off: “We’ve seen this so many times before!” It again shows the value of cultural cooperation, in which both parties are open to take lessons from each other. 

    The Egyptian way of working can be quite different from ours. To Cascoland, it was previously unclear what exactly was expected of them once in Egypt. Leijdekkers: “We had no idea how many participants there would be, what the plan was, and what we were allowed to do or not.” Not a massive problem, as it suits their own way of working in some regards. Jaspers, who is equally enthusiastic about prolonging his project, initially had no idea what to expect either. Even if the task was clear – giving the final direction to five different theatre performances – the things he ended up doing still turned out to be a surprise. The lack of a premeditated plan is typical for the way of working in Egypt, but it does have a positive effect as it leaves room for flexibility and creativity.

  • Zilveren Camera award for photo series 'Sinking Cities, Jakarta'

    One of the photos of the awarded series 'Sinking Cities, Jakarta' (Zilveren Camera 2018). Copyright: Cynthia Boll

    Zilveren Camera award for photo series 'Sinking Cities, Jakarta'

    31 januari 2019
    Photographer Cynthia Boll wins the Zilveren Camera award for her series 'Sinking Cities, Jakarta', a follow up of the project 'The People Behind The Seawall'
    By Lonneke Bär


    Dutch photographer Cynthia Boll has won the Dutch photography award Zilveren Camera 2018 in the category Documentary International for her photo series Sinking Cities, Jakarta. The series is a direct result of her photo project The People Behind The Seawall, that DutchCulture helped produce.

    If precautions are not taken, one-third of Jakarta will be flooded in approximately 25 years’ time. On average the Indonesian capital is sinking by some 7.5 centimetres per year, while sea levels continue to rise and precipitation continues to increase. Over 20 million people are living in a city at risk. The People Behind the Seawall was Boll’s project to record the sinking city. DutchCulture supported it by means of the Shared Cultural Heritage Matching Fund and the winning photo series is a direct result of this project.

    The award ceremony for the Zilveren Camera will take place on 1 februari 2019. Sinking Cities, Jakarta is also nominated for the audience award.  

    Image: Cynthia Boll

  • Constant Dullaart: “Ons geloof in cijfers is groter dan we denken”

    Constant Dullaart: “Ons geloof in cijfers is groter dan we denken”

    28 januari 2019
    Wat zijn de ethische en artistieke implicaties van nieuwe media? Een essay van Constant Dullaart tijdens de presentatie van de nieuwe site van DutchCulture
    Door Constant Dullaart


    Als kunstenaar ben ik veel bezig met de ethische maar ook artistieke implicaties van nieuwe communicatiemedia.Ons leven is ongelofelijk veel makkelijker geworden door internet en de smartphone. De strijd tussen de grote technologiebedrijven om nieuwe, handige functies aan ons leven toe te voegen woekert voort. Als ik aan mijn vader, die in 1994 overleden is, zou kunnen uitleggen wat ik allemaal met het apparaatje in mijn broekzak kan bewerkstelligen, zou hij me niet geloven.

    Maar aan al die handige tijdbesparende of sociale functies kleven ook nadelen. Zo heeft het nieuws bol gestaan van privacyschandalen rond Facebook en het beïnvloeden van democratische verkiezingen, terwijl we nog bezig waren de implicaties van de door Edward Snowden vrijgegeven informatie te begrijpen. In tijden waarin er meer naar een scherm wordt gekeken dan uit het raam, laat staan naar een schilderij, denk ik persoonlijk dat dit nieuwe medialandschap het meest interessante landschap is voor een kunstenaar. En het mooie van dit nieuwe landschap is dat het ook nog eens nieuwe materialen biedt om kunstwerken mee te maken. Niet alleen websites, interactieve installaties of sensoren die lichtjes laten knipperen, maar zelfs je publiek kun je tegenwoordig kopen en vormgeven.

    Zo ben ik in 2014 begonnen met een onderzoek naar het kopen van Instagramvolgers. Instagram is natuurlijk hét platform om foto’s te delen, waar de hoeveelheid likes van je foto erg belangrijk is. Zo belangrijk dat je likes kunt kopen, nep-likes dus, en zelfs nepvolgers. Allereerst kocht ik wat volgers en likes voor mezelf. Het ergste was, dat ik werkelijk dacht dat ik een beter persoon was geworden, omdat ik ­als je alleen naar mijn Instagramprofiel keek - populairder leek. De kwantificatie van mijn sociale kapitaal, dus hoeveel mensen geïnteresseerd zijn in wat je te zeggen of te tonen hebt, is zeer prominent te zien op een social-mediaprofiel. Het leek daarom alsof meer mensen mijn informatie belangrijk vonden. Alsof het relevanter was wat ik te zeggen had. Het toppunt van kapitalisme: niet alleen kun je nieuwe schoenen kopen, maar ook een grote vriendenkring. 

    Toen begreep ik dat veel van deze social-mediabedrijven inspelen op onze menselijke angst irrelevant gevonden te worden. Alleen te zijn. Om jaloers te worden op anderen met meer sociaal kapitaal, sociale competitie dus. Maar erger nog, de kwantificatie van het sociale kapitaal wordt vaak gebruikt om aan te tonen hoe relevant kunstenaars zijn, net als kunstinstellingen, musea of zelfs politieke partijen en bewindvoerders. Hoeveel bezoekers, likes, follows, interactie zijn er? Is het wel subsidiewaardig? Heeft een kunstinitiatief het sociale kapitaal om naast de subsidie ook een crowdfundingcampagne succesvol af te ronden? Zijn er genoeg likes en follows, genoeg meetbare relevantie? Deze commerciële marktmaatstaven zijn natuurlijk niet altijd gelijk aan de andere criteria waarmee je over de kwaliteit van kunst en cultuur, of het belang ervan kunt spreken. Daarnaast zijn deze data zeer fraudegevoelig. Als u zich de museumjaarkaartfraude uit het jaar 2000 kunt herinneren, waar ‘kinderlijk eenvoudig’ museumjaarkaarten door medewerkers van instellingen door de kaartlezer werden gehaald, kunt u zich ook wel voorstellen hoe gemakkelijk online bezoekersaantallen te fingeren zijn. 

    Zo wilde ik de verwarring tussen kwaliteit in de kunstwereld en de kwantificatie van sociaal kapitaal onderzoeken door een performance te doen op Instagram zelf. Voor Jeu de Paume, het fotografiemuseum in Parijs, heb ik 2,5 miljoen Instagramvolgers gekocht. Deze heb ik verdeeld over dertig accounts in de kunstwereld die zich erg bezighielden met het verkrijgen van publieksvalidatie op sociale media. Zo heb ik onder andere Ai Weiwei, Simon de Pury, Jef Koons, Hans-Ulrich Obrist en vele anderen enkele tienduizenden nepvolgers gegeven. Het doel van deze actie was dat al deze accounts gelijkwaardig aan elkaar zouden zijn. Ze hadden aan het eind elk 100.000 volgers (100k) en waren op Instagram korte tijd gelijk aan elkaar, niet meer in sociale competitie. Na deze online performance werd ik, omdat ik in het begeleidende essay genoemd had dat ik social media socialistisch wilde maken, ook wel de Lenin van Instagram genoemd.

    Kort hierna werd ik gebeld door een freelance journalist van de New York Times. Zij bleek alleen geïnteresseerd of ik ook werken had verkocht via Instagram en of mijn verkoopcijfers waren gegroeid door het gebruik ervan. Nadat ik had uitgelegd wat de bedoeling was van mijn werk, stuurde ik haar de documentatie van alle accounts waar ik nepvolgers voor had gekocht, zodat de manipulatie duidelijk werd. Het uiteindelijke artikel bleek alleen geschreven te zijn ter promotie van Instagram met een opsomming van commerciële succesverhalen in de kunstwereld. Helaas werden ook de Instagramaccounts van onder meer Ai Weiwei en Simon de Pury besproken, inclusief het aantal volgers, om te laten zien hoe belangrijk zij op Instagram zijn. Aantallen die ik dus had gemanipuleerd door tienduizenden volgers te kopen.

    Kortom, ons geloof en vertrouwen in cijfers is groter dan we denken - zelfs voor een krant als de New York Times - ook al weten we dat ze vals zijn. Het interpreteren van data blijft een lastige zaak, zo bleek ook al eerder uit een aantal faux pas van grote techbedrijven. Het automatisch verzamelen en interpreteren van grote hoeveelheden data, ook wel big data genoemd, is inmiddels het speelveld van een zich rap ontwikkelend veld in de informatica. Het zogenaamde machine learning, waarin een computer leert van de patronen in de data.
    Maar dit kan voor grote problemen zorgen, waarbij verkeerde conclusies kunnen worden getrokken. De blink detection of oogknipperdetectie op Nikon camera’s, een functie waarbij de camera automatisch detecteert wanneer je je ogen dicht hebt, werkte in 2009 al niet goed omdat het voornamelijk op foto’s van witte Kaukasische mensen was gebaseerd. Mensen met een Aziatisch uiterlijk werden vervolgens gecategoriseerd alsof ze op elke foto de ogen dicht hadden. Maar ook Google trainde haar machine learning algoritmes op populaire foto’s, die alleen witte mensen bleken te herkennen als de categorie ‘mensen’, en mensen met een donkerdere huidskleur alleen herkende als een andere categorie, die van een dier met een menselijk gezicht, namelijk de gorilla…

    Dit is slechts een kleine selectie van faux pas die het grote nieuws gehaald hebben, maar ze vormen een enorm probleem voor bedrijven die een bepaalde illusie van objectiviteit willen projecteren. Google lijkt het probleem te hebben opgelost door geen gorilla’s of chimpansees meer te categoriseren in de image search. Een noodoplossing die al jaren in stand wordt gehouden. In de discussies over de vooroordelen of voorkeuren van deze datasets, in het Engels ook wel de data bias genoemd, wordt regelmatig aangekaart dat oude culturele patronen die zich al in de data bevinden moeilijk te bestrijden zijn. Deze biases kunnen namelijk gebaseerd zijn op wie de foto’s heeft gemaakt. Was dat een man of een vrouw, jong of oud, wat voor besef van rijkdom of cultuur had deze persoon, of van diversiteit? Wie heeft de informatie gecategoriseerd, gelabeld, toegankelijk gemaakt? Is een beeld gekenmerkt als mooi, fijn, rustig of lelijk? Binnen de technologie wordt vaak de oplossing gekozen om de computers wat harder te laten werken, of beter te instrueren met regels om te voorkomen dat ongewenste uitkomsten naar voren komen.

    Maar het blijft natuurlijk altijd de vraag hoe de data aangeleverd zijn. Zo zou de nieuwe website en database van DutchCulture bijvoorbeeld kunnen dienen om voorkeuren binnen het Nederlandse beleid aan de kaak te stellen. Hebben vrouwelijke kunstenaars na het krijgen van een kind nog wel gelijke kansen op tentoonstellingen in het buitenland? Of worden de diversiteit doelstellingen van de Nederlandse fondsen wel gehaald, en hoe zou dit beter kunnen? Dit zou overigens wel betekenen dat de informatie die nodig is om dit soort conclusies te kunnen trekken ook de database in zou moeten. En wanneer zaken als ras, sekse en andere gevoelige informatie verzameld worden, is de integriteit voor het bewaren ervan en de bijbehorende privacy erg belangrijk. 

    De vraag is natuurlijk of we dit moeten willen. Zelf heb ik op bedevaart naar de hoofdkantoren van Google in interessante gesprekken gevoerd met programmeurs die zich terdege bewust zijn van de verantwoordelijkheid die op hun schouders rust. Deze verantwoordelijkheid is des te groter als je weet dat je eigenlijk geen dataset zonder voorkeuren kan creëren of interpreteren. Het is voor veel mensen bij Google wel duidelijk dat ze geen objectieve visie op alle informatie die door de mensheid gegenereerd wordt, kunnen geven. Er bestaat nu eenmaal geen humanistische overkoepelende wereldvisie die elk mens evenredig vertegenwoordigt. Er ligt altijd wel een vooroordeel, een bias, in verscholen. Eigenlijk bestaat cultuur uit niets anders dan een set voorkeuren. 

    Het mooiste zou zijn als je door een lens van deze voorkeuren zou kunnen kijken zodat je je beter kan informeren dan wel inleven. Hoe ziet een puber in Bangladesh de wereld in vergelijking met een blokkeerfries bijvoorbeeld? Deze vergelijking lijkt tot nu toe vergezocht, mede omdat er meer geld te verdienen valt met het tonen van informatie aan een blokkeerfries waar deze op wil klikken, dan met informatie waar de wereld beter van zou kunnen worden.

    Tot de tijd komt dat we makkelijk van data bias naar data bias kunnen schakelen, moeten we controleren hoe data gegenereerd worden en de archieven in gaan. Zo ook de archieven van DutchCulture. Hoe bewaren we de integriteit van de informatie die te raadplegen is, hoe weten we zeker dat deze zo representatief mogelijk is? Maar ook, hoe verzinnen we manieren om anders naar deze data te kijken? Om een database te gebruiken om vooroordelen tegen te gaan, moet het vooroordeel ook duidelijk worden in de data, namelijk in vergelijking met andere data zonder dat vooroordeel. Hierdoor is het van het grootste belang om de integriteit in het verzamelen van de data permanent, constant ter discussie te stellen en te controleren. Zodat niet de reeds bevoorrechte posities zichzelf alleen maar verstevigen, maar wij nieuwe technologische mogelijkheden daadwerkelijk kunnen ontsluiten voor iedereen.

    Deze tekst is een geredigeerde versie van een eerder voorgedragen keynote ter gelegenheid van de presentatie van de nieuwe DutchCulture website en database te Amsterdam in december 2018.